ابلاغ سامانه جدید مدیریت ریسک گمرکی؛ جهشی بزرگ در ترخیص کالاهای کمخطر
سالهاست که بازرسی صددرصد فیزیکی کالا در گمرکات ایران، اگرچه از منظر نظارتی اطمینانبخش بوده، اما عملاً به یکی از مهمترین گلوگاههای زمانبر و هزینهزا در فرآیند تجارت تبدیل شده است. انباشت کامیونها در صفهای طولانی، هزینههای سنگین انبارداری و خواب سرمایه، تنها بخشی از آسیبهایی بود که فعالان اقتصادی بهخاطر رویههای یکسان و غیرتفکیکی ترخیص متحمل میشدند.
در تازهترین اقدام تحولآفرین، گمرک جمهوری اسلامی ایران با ابلاغ بخشنامهای در تاریخ ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، فاز عملیاتی «سامانه جامع مدیریت ریسک (RMS)» را رسماً به تمامی گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرده است. این سامانه با بهرهگیری از الگوریتمهای هوشمند و دادهکاوی، بهجای نگاه یکسان به همه محمولهها، مسیر سبز، زرد یا قرمز را برای هر محموله بهصورت خودکار تعیین میکند و زمینهساز تحولی عظیم در سرعت ترخیص و کاهش مداخلات انسانی میشود.
سامانه مدیریت ریسک (RMS) چیست و چه تغییری در رویهها ایجاد کرده است؟
سامانه مدیریت ریسک، یک موتور تحلیل داده است که پیش از ورود فیزیکی کالا، با دریافت اطلاعات اظهارنامه، اسناد حمل و سوابق فعال اقتصادی، سطح ریسک هر محموله را برآورد میکند. تغییر بنیادین این است که بهجای بازرسی همهجانبه، تنها محمولههای پرخطر وارد مدار بازرسی دقیق فیزیکی میشوند و سایر محمولهها با حداقل تشریفات، مسیر ترخیص سریع را طی میکنند.
معیارهای کلیدی ریسکسنجی در سامانه جدید
سامانه جدید بر اساس چهار مؤلفه اصلی، امتیاز ریسک هر محموله را محاسبه میکند:
- سابقه و اعتبار تجاری واردکننده/صادرکننده
- ماهیت کالا و کد تعرفه
- کشور مبدأ یا مقصد
- مغایرت ارزش اظهاری با پایگاه دادههای جهانی قیمت
مسیریابی هوشمند محمولهها
- مسیر سبز: ترخیص خودکار با تطابق مدارک.
- مسیر زرد: بازرسی اسنادی و مدارک تکمیلی.
- مسیر قرمز: بازرسی فیزیکی کامل برای محمولههای پرخطر.
چرا این تغییر در مقطع کنونی حیاتی است؟
- کاهش چشمگیر هزینههای انبارداری و دموراژ
- شفافیت و کاهش فساد اداری
- هماهنگی با استانداردهای بینالمللی
چه کسانی بیشترین بهره را از این مصوبه میبرند؟
حالا چه کار کنم؟
- پرونده اطلاعاتی گمرکی خود را بهروز کنید.
- ارزش اظهاری را با نرخهای مرجع تطبیق دهید.
- از مشاوره تخصصی مدیریت ریسک گمرکی استفاده کنید.
- خروجی تحلیل ریسک محمولهها را از گمرک پیگیری کنید.
چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟
- جزئیات الگوریتم امتیازدهی و وزن معیارها
- سازوکار اعتراض به مسیریابی تعیینشده
- نحوه برخورد با محمولههای مختلط
- زمان رفع اشکال سامانه در روزهای ابتدایی اجرا
منابع
- گمرک جمهوری اسلامی ایران، بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۱۲۳۴/ر، مورخ ۱۲ مرداد ۱۴۰۵
- وبسایت رسمی گمرک ایران، بخش اخبار و اطلاعیهها، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵